(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.219. అధ్యాయః 219
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి శిష్యాయ గురూక్తవార్ష్ణేయాధ్యాత్మానువాదసమాపనం॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

గురురువాచ। 12-219-0x(6095)(73858)
న స వేద పరం బ్రహ్మ యో న వేద చతుష్టయం।
వ్యక్తావ్యక్తం చ యత్తత్త్వం సంప్రోక్తం పరమర్షిణా॥ 12-219-1(73859)
వ్యక్తం మృత్యుముఖం విద్యాదవ్యక్తమమృతం పదం।
నివృత్తిలక్షణం ధర్మమృషిర్నారాయణోఽబ్రవీత్॥ 12-219-2(73860)
తత్రైవావస్థితం సర్వం త్రైలోక్యం సచరాచరం।
నివృత్తిలక్షణం ధర్మమవ్యక్తం బ్రహ్మ శాశ్వతం॥ 12-219-3(73861)
ప్రవృత్తిలక్షణం ధర్మం ప్రజాపతిరతథాబ్రవీత్।
ప్రవృత్తిః పునరావృత్తిర్నివృత్తిః పరమా గతిః॥ 12-219-4(73862)
తాం గతిం పరమామేతి నివృత్తిపరమో మునిః।
జ్ఞానతత్త్వపరో నిత్యం శుభాశుభనిదర్శకః॥ 12-219-5(73863)
తదేవమేతౌ విజ్ఞేయావవ్యక్తపురుషాబుభౌ।
అవ్యక్తపురుషాభ్యాం తు యత్స్యాదన్యన్మహత్తరం॥ 12-219-6(73864)
తం విశేషమవేక్షేతి విశేషేణ విచక్షణః।
అనాద్యంతావుభావేతావలింగౌ చాప్యుభావపి॥ 12-219-7(73865)
ఉభౌ నిత్యావనుచరౌ మహద్భ్యశ్చ మహత్తరౌ।
సామాన్యమేతదుభయోరేవం హ్యన్యద్విశేషణం॥ 12-219-8(73866)
ప్రకృత్యా సర్గధర్మిణ్యా తథా త్రిగుణసత్వయా।
విపరీతమతో విద్యాత్క్షేత్రజ్ఞస్య స్వలక్షణం॥ 12-219-9(73867)
ప్రకృతేశ్చ వికారాణాం ద్రష్టారమగుణాన్వితం।
`క్షేత్రజ్ఞమాహుర్జీవం తు కర్తారం గుణసంవృతం॥ 12-219-10(73868)
అగ్రాహ్యం యేన జానంతి తజ్జ్ఞానం దంశితశ్చ తత్।
తేనైవ దంశితో నిత్యం న గుణః పరిభూయతే॥ 12-219-11(73869)
అగ్రాహ్యౌ పురుషావేతావలింగత్వాదసంగినౌ।
సంయోగలక్షణోత్పత్తిః కర్మజా గృహ్యతే యథా॥ 12-219-12(73870)
కరణైః కర్మనిర్వృత్తైః కర్తా యద్యద్విచేష్టతే।
కీర్త్యతే శబ్దసంజ్ఞాభిః కోఽహమేషోప్యసావితి॥ 12-219-13(73871)
`మమాపి కాయమితి చ తదజ్ఞో నిత్యసంవృతః।'
ఉష్ణీషవాన్యథా వస్త్రైస్త్రిభిర్భవతి సంవృతః।
సంవృతోఽయం తథా దేహీ సత్త్వరాజసతామసైః॥ 12-219-14(73872)
`భేదవస్తు త్వభేదేన జానాతి స యదా పుమాన్।
తదా పరం పరాత్మాఽసౌ భవత్యేవ నిరంజనః॥ 12-219-15(73873)
క్రియాయోగే చ భేదాఖ్యే బహు సంక్షిప్యతే క్వచిత్।
వసురుద్రగణాద్యేషు స్వానుభోగేన భోగతః॥ 12-219-16(73874)
ఏవమేష పరః సత్త్వో నానారూపేణ సంస్థితః।
సంక్షిప్తో దృశ్యతే పశ్చాదేకరూపేణ విష్ఠితః॥' 12-219-17(73875)
తస్మాచ్చతుష్టయం వేద్యమేతైర్హేతుభిరావృతం।
తథాసంజ్ఞో హ్యయం సంయగంతకాలే న ముహ్యతి।
`వాయుర్విధో యథా భానుర్విప్రకాశం గమిష్యతి॥' 12-219-18(73876)
శ్రియం దివ్యామభిప్రేప్సుర్వర్ష్మవాన్మనసా శుచిః।
శారీరైర్నియమైరుగ్రైశ్చరేన్నిష్కల్మషం తపః॥ 12-219-19(73877)
త్రైలోక్యం తపసా వ్యాప్తమంతర్భూతేన భాస్వతా।
సూర్యశ్చ చంద్రమాశ్చైవ భాసతస్తపసా దివి॥ 12-219-20(73878)
`అన్యచ్చ ధర్మసాంయం యత్తపస్తత్కీర్త్యతే పునః।'
ప్రకాశస్తపసో జ్ఞానం లోకే సంశబ్దితం తపః॥ 12-219-21(73879)
రజస్తమోఘ్నం యత్కర్మ తపసస్తత్స్వలక్షణం।
`త్రితయం హ్యేతదాఖ్యాతం యద్యస్మాద్భాసితుం పునః॥ 12-219-22(73880)
స్వభాసా భాసయంశ్చాపి చంద్రమా హ్యత్ర వర్తతే।
సూర్యయోగే తు యః సంధిస్తపః సర్వం ప్రదీప్యతే॥' 12-219-23(73881)
బ్రహ్మచర్యమహింసా చ శారీరం తప ఉచ్యతే।
వాఙ్భనోనియమః సంయఙ్భానసం తప ఉచ్యతే॥ 12-219-24(73882)
విధిజ్ఞేభ్యో ద్విజాతిభ్యో గ్రాహ్యమన్నం విశిష్యతే।
ఆహారనియమేనాస్య పాప్మా శాంయతి రాజసః॥ 12-219-25(73883)
వైమనస్యం చ విషయే యాంత్యస్య కరణాని చ।
తస్మాత్తన్మాత్రమాదద్యాద్యావదత్ర ప్రయోజనం॥ 12-219-26(73884)
అంతకాలే బలోత్కర్షాచ్ఛనైః కుర్యాదనాతురః।
ఏవం యుక్తేన మనసా జ్ఞానం యదుపపద్యతే॥ 12-219-27(73885)
రజోవర్జ్యో హ్యయం దేహీ దేహవాంఛబ్దవాంశ్చరేత్।
కార్యైరవ్యాహతమతిర్వైరాగ్యాత్ప్రకృతౌ స్థితః॥ 12-219-28(73886)
ఆ దేహాదప్రమాదాచ్చ దేహాంతాద్విప్రముచ్యతే।
హేతుయుక్తః సదా సార్గో భూతానాం ప్రలయస్తథా॥ 12-219-29(73887)
పరప్రత్యయసర్గే తు నియమో నాతివర్తతే।
ఏవం తత్ప్రభవాం ప్రజ్ఞామాసతే యే విషర్యయే॥ 12-219-30(73888)
ధృత్యా దేహాంధారయంతో బుద్ధిసంక్షిప్తచేతసః।
స్థానేభ్యో ధ్వంసమానాశ్చ సూక్ష్మత్వాత్తదుపాసతే॥ 12-219-31(73889)
యథాగమం చ తత్సర్వం బుద్ధ్యా తన్నైవ బుద్ధ్యతే।
దేహాంతం కశ్చిదన్వాస్తే భావితాత్మా నిరాశ్రయః॥ 12-219-32(73890)
యుక్తో ధారణయా కశ్చిత్సతః కేచిదుపాసతే।
అభ్యస్యంతి పరం దేవం విద్యాసంశబ్దితాక్షరం॥ 12-219-33(73891)
అంతకాలే హ్యుపాసంతే తపసా దగ్ధకిల్విషాః।
సర్వ ఏతే మహాత్మానో గచ్ఛంతి పరమాం గతిం॥ 12-219-34(73892)
సూక్ష్మం విశేషణం తేషామవేక్షేచ్ఛాస్త్రచక్షుషా।
దేహం తు పరమం విద్యాద్విముక్తమపరిగ్రహం॥ 12-219-35(73893)
అంతరిక్షాదన్యతరం ధారణాసక్తమానసం।
మర్త్యలోకాద్విముచ్యంతే విద్యాసంసక్తచేతసః॥ 12-219-36(73894)
బ్రహ్మభూతా విరజసస్తతో యాంతి పరాం గతిం।
ఏవమేకాయనం ధర్మమాహుర్వేదవిదో జనాః॥ 12-219-37(73895)
యథాజ్ఞానముపాసంతః సర్వే యాంతి పరాం గతిం।
కషాయవర్జితం----తేషాముత్పద్యతేఽమలం।
యాంతి తేఽపి----- కాన్విశుధ్యంతి యథాబలం॥ 12-219-38(73896)
భగవంతమజం దివ్య విష్ణుమవ్యక్తసంజ్ఞితం।
భావేన యాంతి శుద్ధా యే జ్ఞానతృప్తా నిరాశిషః॥ 12-219-39(73897)
జ్ఞాత్వాఽఽత్మస్థం------- న నివర్తంతి తేఽవ్యయాః।
ప్రాప్య తత్పరమం స్థానమోదంతేఽక్షరమవ్యయం॥ 12-219-40(73898)
ఏతావదేతద్విజ్ఞానమేతదస్తి చ నాస్తి చ।
తృష్ణాబద్ధం జగత్సర్వం చక్రవత్పరివర్తతే॥ 12-219-41(73899)
విసతంతుర్యథైవాయమంతస్థః సర్వతో బిసే।
తృష్ణాతంతురనాద్యంతస్తథా దేహగతః సదా॥ 12-219-42(73900)
సూచ్యా సూత్రం యథా వస్త్రే సంసారయతి వాయకః।
తద్వత్సంసారసూత్రం హి తృష్ణాసూచ్యా నిబద్ధ్యతే॥ 12-219-43(73901)
`ఇతస్తతః సమాహృత్య రూపం నిర్వర్తయిష్యతి।'
వికారం ప్రకృతిం చైవ పురుషం చ సనాతనం॥ 12-219-44(73902)
యో యథావద్విజానాతి స వితృష్ణో విముచ్యతే।
యాతి నిత్యం స సద్భావమాత్మనో వై మహద్భువం॥ 12-219-45(73903)
భీష్మ ఉవాచ। 12-219-46x(6096)
ప్రకాశం భగవానేతదృషిర్నారాయణోఽమృతం।
భూతానామనుకంపార్థం జగాద జగతో హితం॥ ॥ 12-219-46(73904)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి మోక్షధర్మపర్వణి ఏకోనవింశత్యధికద్విశతతమోఽధ్యాయః॥ 219॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-219-1 న స వేద పరం ధర్మం ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-219-22 తపసస్తచ్చ లక్షణమితి థ. పాఠః। తత్వలక్షణమితి ధ. పాఠః॥ 12-219-25 గ్రాహ్యమన్నం తపస్థిభిరితి ట. థ. పాఠః॥ 12-219-29 దేహాంతే విప్రముచ్యత ఇతి ట. థ. పాఠః। సదోత్సర్గ ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-219-38 విముచ్యంతే యథాబలమితి ఝ. పాఠః। విశుధ్యంతో యథాబలమితి ట. థ. పాఠః॥ 12-219-46 ప్రకాశం స్పష్టం। అమృతం మోక్షసాధనం॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.